Biblioteka Lewicy

Zmiany polityczno ustrojowe… Dlaczego upadła Polska Ludowa? ( cz. 5 ).

.

 

Prof.dr hab. Zbigniew Wiktor – Emerytowany profesor UWr.

Instytut Politologii, Wydział Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego

.

Dlaczego upadła Polska Ludowa?

.

Początki tego rozkładu dało się zauważyć już w latach 50-tych i miały nie tylko przyczyny wewnętrzne, także zewnętrzne. Wzorem były tendencje i wypaczenia biurokratyczne w ZSRR,  kopiowane nie tylko w Polsce, ale także w innych państwach socjalistycznych. Proces ten nasilił się po śmierci Stalina w marcu 1953 r., a w Polsce miał swą kulminację w 1956 r., kiedy na fali krytyki błędów i wypaczeń, „kultu jednostki”, a głównie rażących nadużyć ze strony organów bezpieczeństwa, za które Chruszczow uczynił odpowiedzialnymi Stalina i stalinowców. Było to łamanie praworządności, demokracji, korupcja, nadużycia władzy, a nawet masowe represje. Chruszczow w swym „tajnym referacie” na XX Zjeździe KPZR (luty 1956 r.) oskarżył Stalina o zbrodnie i niepotrzebny terror, co było generalnie nieprawdą, abstrahowało od ostrości walki klasowej w latach 30-tych i niezbędności dyktatury w walce z silną burżuazją i jej agenturami w ZSRR i WKP(b) i które  w gruncie rzeczy były walką z socjalizmem. Faktycznie Chruszczow zainicjował skryty odwrót KPZR od socjalizmu, który w czasach Gorbaczowa zakończył się w 1991 r. całkowitym upadkiem ZSRR.

W Polsce  zmiany dojrzewały od 1954 r., a przybrały kryzysowy charakter po śmierci B. Bieruta w marcu 1956 r., buncie robotników Poznania w czerwcu i tzw. polskim Październiku 1956 r. ,  kiedy do władzy ponownie doszedł W. Gomułka . W tym czasie kierownictwo partii bardzo się podzieliło. Podstawową kwestią była sprawa odpowiedzialności za łamanie demokracji, korupcję i nepotyzm i kwestia oceny roli Stalina i nowego kierownictwa radzieckiego na czele z Chruszczowem. Ci którzy najbardziej  doprowadzili do „błędów i wypaczeń” przekształcili się w rzeczników liberalizmu i demokratów, a odpowiedzialność zrzucali na „stalinowców”. Na tej fali wypłynął Gomułka jako mąż opatrznościowy, który sam był prześladowany przez „stalinowców” i jednocześnie cieszył się sympatią  kół narodowych, drobnomieszczańskich, krypto-burżuazyjnych i co najważniejsze Kościoła Katolickiego. Po 1956 r. nowe kierownictwo  konsekwentnie rozstawało się z tzw. stalinowcami (określanymi też jako „dogmatycy”), wzrastała natomiast pozycja różnej maści rewizjonistów, oportunistów i zwykłych karierowiczów, wszystko to przyprawione było rosnącym nacjonalizmem, który w polskich warunkach miał ostrze antyradzieckie, antyrosyjskie i antysemickie (w rozumieniu politycznym a nie rasistowskim czy religijnym), które dawały o sobie znać w 1956, 1968 i w latach 70-tych. Ten kurs „odnowy Partii” i przezwyciężania „błędów i wypaczeń” stał się pod hasłem „demokratyzacji” głównym elementem programu partii do końca lat 60-tych.

Gomułka kazał zastopować uspołecznienie rolnictwa i przyczynił się do rozwiązania spółdzielni produkcyjnych na wsi, zezwolił na rozwój drobnomieszczaństwa  w małej i średniej wytwórczości przemysłowej i usługach a także poszedł na liczne ustępstwa w stosunku do pozycji i roli w życiu publiczno-państwowym Kościoła katolickiego. Były one formą zapłaty za poparcie polityczne w 1956/57 r. i miało daleko idące konsekwencje nie tylko w gospodarce, było przyznaniem się Partii, że socjalizm (gospodarka uspołeczniona) nie jest  w stanie zaspokoić potrzeb żywnościowych, rynkowych i usługowych narodu przez państwo i że Partia może skutecznie rządzić w Polsce tylko przy  poparciu Kościoła. Wtedy na długie lata przywrócono naukę religii (katechezy) jako przedmiotu w szkołach oraz wydano liczne zezwolenia na budowę nowych kościołów, także w nowych dzielnicach mieszkaniowych. Proces ten jeszcze pogłębił się w latach 70-tych, za czasów E. Gierka.

 Oznaczało to także  ustępstwo na rzecz odradzania a nawet gloryfikacji światopoglądu burżuazyjnego, głównie w formie drobnomieszczańskiej, który przenikał w najszersze masy chłopskie i robotnicze, a co najgorsze w sfery kultury, oświaty, aparatu administracyjnego a nawet partyjnego. Wtedy zaczęła się utrwalać praktyka, że partyjnym, co nie oznaczało, że komunistą, jest się w godzinach pracy, a w domu czy w innych środowiskach i okolicznościach jest się „normalnym” Polakiem. Pogłębiało to alienację władzy i rodziło nieufność  u robotników, który dostrzegali podwójne standardy i postawy życiowe i moralne znacznej części aparatu partyjno-administracyjnego. Jednocześnie robotnicy stawali się bardziej petentem władzy niż jej podmiotem. Rosnący brak zaufania pogłębiany był niedostatecznym zaopatrzeniem w artykuły żywnościowe, szczególnie mięso, wędliny, także poszukiwane artykuły gospodarstwa domowego. Mimo przejścia na tory prywatne produkcja rolna była niewystarczająca, sprowadzano miliony ton zbóż i pasz na potrzeby gospodarki hodowlanej. Próby podwyżek cen i przynajmniej częściowego podniesienia ich do poziomu kosztów produkcji, nie mówiąc o cenach rynkowych, kończyły się masowymi protestami, które zmiatały kolejne ekipy partyjno-rządowe, w 1956 r. B.Bieruta i E. Ochaba, w 1970 r. W. Gomułki, w 1976-80 P. Jaroszewicza, w 1980 r. E. Gierka. Ostatnia ekipa W. Jaruzelskiego stała dokładnie  przed tymi samymi problemami, ale była zdecydowana na bardziej radykalne użycie siły i wprowadzenie stanu wojennego (13.XII.1981 r.), a w 1988/89 r. porozumiała się z kontrrewolucją otwartą w „Solidarności”, zdradziła resztki socjalizmu i przeszła na pozycje burżuazji. Oczywiście kwestie zaopatrzenia i żywnościowe nie były jedynymi przyczynami zwycięstwa w Polsce kontrrewolucji.

Wnioski dla socjalizmu i demokracji socjalistycznej są różnorodne. W 1944/45 r. powstała nadzwyczaj sprzyjająca sytuacja wojskowo-polityczna dla zwycięstwa polskiego proletariatu i władzy ludowej i przez 45 lat wznoszone były w Polsce podstawy ustroju socjalistycznego. Miało to wielkie znaczenie w przezwyciężeniu pozostałości resztek układu postfeudalnego jak i zniesienia panowania klasowego burżuazji i obszarnictwa. Polski lud pracujący stał się suwerenem i mógł podnieść głowę, odzyskać godność. Rewolucja socjalistyczna zrealizowała także niektóre zadania należące do rewolucji burżuazyjnej . Jednocześnie fakt, że przez 45 lat władza należała do ludu pracującego (a w Związku Radzieckim przez ponad 70) potwierdził twierdzenie klasyków marksizmu, że proletariat może na trwałe zdobyć władzę i sprawować ją w imieniu ludu, dla ludu i przez lud i jest to epokowe doświadczenie, które nadal jest kontynuowane przez inne państwa realnego socjalizmu w Azji i na Kubie a także stanowi ono bezcenne doświadczenie praktyczne i teoretyczne dla następnych pokoleń  rewolucyjnego proletariatu w skali międzynarodowej.

Jednocześnie władza proletariatu okazała się za słaba, by obronić ją i jej zdobycze ekonomiczne i socjalne. Znaczna część robotników dała się otumanić przez nowych fałszywych „przyjaciół ludu”, którzy wykorzystali ich naiwność a nawet gniew nie dla wyeliminowania błędów i wypaczeń lecz wykorzystania ich jako taranu dla rozbijania ludowego państwa. Inni byli bierni i „przespali rewolucję”. Oczywiście procesy te przebiegały  wielopłaszczyznowo i na różnych piętrach systemu politycznego i gospodarczego, miały one także różne przejawy i  formy w poszczególnych państwach socjalistycznych. Olbrzymią część odpowiedzialności za tę klasową klęskę ponoszą rewizjonistyczne i oportunistyczne a na koniec kontrrewolucyjne kierownictwa partii z nazwy komunistycznych. Skumulowały  i zjednoczyły się różne antysocjalistyczne siły, w tym imperializm USA, innych państw kapitalistycznych, międzynarodowa finansjera, Papież, Watykan i Kościół katolicki, kontrrewolucja stara i nowa, otwarta i ukryta, w tym przemożne siły kontrrewolucyjne w ZSRR i KPZR na czele z Gorbaczowem, przy tym te ostatnie odegrały  decydującą rolę ze względu na potencjał gospodarczy i militarny oraz autorytet ideowo- polityczny. W polityce radzieckiej w miejsce zasady internacjonalizmu proletariackiego górę wzięła polityka realizacji interesów wielkomocarstwowych ZSRR, co było przesłanką osłabienia i rozpadu wspólnoty socjalistycznej. Trudno było dać wiarę, że największy wróg klasowy zwyciężył na Kremlu, przed czym jednak już w latach 60-tych XX wieku przestrzegali chińscy towarzysze.

Reasumując,  możliwości obrony socjalizmu i demokracji socjalistycznej w obliczu tak wielkich sił kontrrewolucyjnych były znikome. Wyrafinowanie procesu kontrrewolucyjnego i wzrost jego siły miało kompleksowy charakter i przebiegało w zasadzie środkami pokojowymi, co zabezpieczały aparaty przymusu, a szczególnie armie krajowe i wojska Układu Warszawskiego. Jedyną partią, która sprzeciwiła się kontrrewolucji kierowanej  z Moskwy była Komunistyczna Partia Rumunii na czele z N. Ceauşescu, który jednak wraz z małżonką  został zamordowany w grudniu 1989 r.  w rezultacie puczu wojskowego, prawdopodobnie na rozkaz płynący z Kremla. Bez większego oporu oddały władzę zahartowane kiedyś partie komunistyczne w Czechosłowacji, Bułgarii i NRD. Ta ostatnia została w sposób haniebny i bezwstydny sprzedana przez Gorbaczowa i jego kompanów Republice Federalnej Niemiec. Inaczej te procesy przebiegały w Jugosławii i Albanii, które nie należały do Układu Warszawskiego, ale także upadł tam socjalizm ze względu na ogólne osłabienie socjalizmu  i wzmocnienie kontrrewolucji w Europie. Dwa lata później upadła ostatecznie KPZR i upadł Związek Radziecki. Na marginesie tych wniosków godne podkreślenia jest, że nie upadły państwa socjalistyczne w Azji (poza Mongolią) i na Kubie.

.

Zmiany polityczno-ustrojowe w Polsce i świecie na przełomie XX i XXI wieku ( cz. 1 )

Zmiany polityczno ustrojowe…. Ocena „Solidarności” i Lecha Wałęsy ( cz. 2 )

Zmiany polityczno-ustrojowe… Rola Chin i konsekwencje dla świata ( cz. 3 ).

Zmiany polityczno-ustrojowe…. Co dalej z Polską? ( cz. 4 ).

Zmiany polityczno ustrojowe… Ruch robotniczy w obecnej Polsce ( cz. 6 ).

Zmiany polityczno-ustrojowe… Unia Europejska a Polska. ( cz. 7 ).

Inne z sekcji 

Międzynarodowe Spotkanie Lewicy w Czeskich Karkonoszach

Mala Upa .   Zbigniew Wiktor Wrocław – Pl                                                             Wrocław, wrzesień 2021 r.      Międzynarodowe Spotkanie Lewicy  w Czeskich Karkonoszach   28 sierpnia 2021 r. na Przełęczy Okraj po jej czeskiej stronie (Horni Mala’ Upa’) odbyło się ważne Spotkanie szeroko rozumianej Lewicy po szalejącej do niedawna pandemii  covid 19. Przybyli liczni przedstawiciele  partii komunistycznych, […]

Warszawa w ogniu powstania ( cz. 1 )

. Zygmunt Zaremba . Czy pamięta ktoś dziś we Francji, że dwa lata temu dnia 24 sierpnia Warszawa powstańcza po zrzuceniu okupacji słała pozdrowienia wyzwolonemu właśnie Paryżowi? Mamy ten tekst przed sobą: „Powstańcza Warszawa do wyzwolonego Paryża. Jesteśmy dumni, że nasi lotnicy i żołnierze z polskiej dywizji pancernej biorą udział w bitwie, która doprowadziła do tego zwycięstwa. Wyzwolenie […]