Artykuły

Operacja „Lord” – jak Brytyjczycy podsłuchiwali w Wiedniu Rosjan

Hotel Imperial w Wiedniu ( Wikimedia Commons – domena publiczna )

.

Grzegorz Wojciechowski

.

Powojenne porządki w Europie nie ominęły Austrii, która została przyłączona wcześniej do Niemiec i stała się współodpowiedzialna za rozpętanie II wojny światowej.

O powojennym losie Austrii zadecydowano już wcześniej, kiedy jeszcze nie była ona zakończona, ale trwały już przymiarki do kształtu powojennej Europy. O dalszych losach tego kraju wspomniano już 30 października 1943 roku w tak zwanej Deklaracji Moskiewskiej, stwierdzając, że Austria będzie krajem niepodległym, a Anschluss był aktem nielegalnym i zostanie unieważniony.

4 lipca 1945 zwycięzcy alianci, czyli Związek Radziecki, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Francja, powołując się na wspomnianą deklarację podpisały umowę na mocy, której utworzono cztery strefy kontrolne, czyli okupacyjne.

Strefa brytyjska obejmowała wschodni Tyrol, Styrię i Karyntię; strefa radziecka: Dolną Austrię, Górną Austrię położoną na północ od Dunaju; strefa francuska północny Tyrol i Vorarlberg; strefa amerykańska obejmowała Górną Austrię na południe od Dunaju, Salzburg i Salzkammergut.

.

Podział Austrii na strefy okupacyjne ( Wikimedia Commons – domena publiczna )

.

Podobnie jak kraj, również i stolica – Wiedeń została podzielona na 22 dzielnice i cztery strefy: amerykańską, brytyjską, francuską i radziecką. Jedna z dzielnic , pierwsza, była kontrolowana przez wszystkie cztery państwa, w ten sposób, że co miesiąc następowała zmiana zarządzającego nią.

Taka sytuacja, gdzie istniała bezpośrednia styczność pomiędzy organami wojskowymi dwóch coraz bardziej wrogich sobie obozów, musiała stać się polem do działań służb specjalnych. Powojenny Wiedeń stał się miejscem, gdzie roiło się od szpiegów.

W okresie bezpośrednio po wojnie działalność Stanów Zjednoczonych w Austrii była prowadzona głównie przez wywiad wojskowy armii amerykańskiej – Counter Itelligence Corps. Jednakże począwszy od roku 1946 znaczna część oficerów została zdemobilizowana i powróciła do kraju, powstały więc poważne braki kadrowe, które powinny być zastąpione cywilnymi służbami wywiadowczymi. Braki kadrowe w amerykańskim wywiadzie wojskowym spowodowały, że w Austrii wyraźną przewagę uzyskały służby radzieckie. Podobna sytuacja występowała również w Niemczech i innych krajach Europy. Właśnie dlatego w 1947 roku administracja waszyngtońska powołała Centralną Agencję Wywiadowczą – CIA. Przyczyniło się to w bardzo poważnym stopniu do zwiększenia ilości agentów amerykańskich w Europie, w tym oczywiście i w okupowanej Austrii. Główną siedzibą tej szpiegowskiej organizacji w Austrii był Wiedeń, a ściślej budynek przy Stiftskaserne w 7 dzielnicy oraz biurowiec firmy ubezpieczeniowej Allianz przy Währinger Strasse w 9 dzielnicy. Drugim ważnym ośrodkiem był Salzburg, gzie mieściło się dowództwo armii amerykańskiej w Austrii.

Już w latach czterdziestych Brytyjczycy i Amerykanie prowadzili wspólny projekt WENONA, w ramach którego trwały prace nad złamaniem szyfrów radzieckich, po zakończeniu wojny udało im się to zrobić. Ten niewątpliwy sukces otwierał dla wywiadów tych państw ogromne możliwości, mając takie narzędzie mogli skutecznie uzyskiwać informację z podsłuchów. Teraz pozostał już tylko jeden problem, jakim było dostać się do linii telefonicznych i zainstalować urządzenia podsłuchowe.

.

Podział Wiednia na strefy okupacyjne ( Wikimedia Commons – domena publiczna )

.

Szef brytyjskiego wywiadu SIS, Stewart Menzies wysłał do Wiednia swojego agenta, w celu rozeznania się w jaki sposób można pozyskać dane z rozmów telefonicznych , jakie przeprowadzali Rosjanie. Agentem tym był Peter Lunn, przed wojną zanim wstąpił do służby państwowej, był sportowcem, uprawiał narciarstwo, na tyle z dobrym skutkiem, że w 1936 roku reprezentował swój kraj na olimpiadzie zimowej w Garmisch-Partenkirchen. Jeden z dziennikarzy zajmujących się sprawami szpiegowskimi opisał go w następujący sposób: Był drobnej budowy i miał niebieskie oczy, mówił cichym głosem sepleniąc przy tym, wydawał się być cichym łagodnym człowiekiem. Jakkolwiek łagodnym był jego wygląd, był on jednak człowiekiem silnym, posiadającym silną wolę, był pracowity, pobożnym katolikiem i żarliwym antykomunistą.

Zaraz po przybyciu do Wiednia Lunn zabrał się ostro do pracy, w konsekwencji na efekty nie trzeba było długo czekać.

Brytyjczycy zauważyli, że Rosjanie używali starych linii telefonicznych, którymi wysyłali swoje informacje do centrali w Moskwie. Główną siedzibą radzieckiego Wysokiego Komisarza był elegancki hotel „Imperial”, znajdujący się w pobliżu granicy ze strefą brytyjską przy placu noszącym imię wodza Stalina, w pobliżu mieściła się też tam wiedeńska centrala MWD czyli dawnego cieszącego się złą sławą NKWD. Dla radzieckiego wywiadu sprawa była prosta i wydawała się całkiem bezpieczna, instalacja telekomunikacyjna przebiegała przez tereny przez nich kontrolowane; nie spodziewali się więc żadnych niespodzianek, a jednak agenci Petera Lunna znaleźli słaby punkt, który potrafili doskonale wykorzystać.

Funkcjonariusze SIS zauważyli, że kabel, który biegł od hotelu przy placu Stalina, na pewnym odcinku, przebiega niezwykle blisko granicy ich sektora z sektorem radzieckim. Sporządzono plany, w jaki sposób można dostać się do tego miejsca, okazało się, że należy wykonać niewielki tunel, o długości niewiele ponad 20 m, aby dostać się do radzieckich tajemnic. Operacja, którą planowano i rozpoczęto realizować nosiła nazwę „Lord”.

Aby móc wykonać to zadanie w sposób bezpieczny, tak, aby nie zauważyli to przyszli podsłuchiwani zakupiono w bezpośredniej bliskości dwie nieruchomości, które miały być potrzebne do realizacji tego zadania. W jednej z nich urządzono sklep odzieżowy, który jak się później okazało przynosił nawet zyski, chociaż nie to przecież było celem jego istnienia. W sklepie, na jego zapleczu, mieściło się „biuro obsługi podsłuchu”. W bezpośredniej bliskości sklepu odzieżowego kupiono drugi dom i to właśnie tam znajdowało się wejście do tunelu szpiegowskiego

Operacja została przeprowadzona bardzo starannie i precyzyjnie i już niedługo po tym, do Londynu zaczęły spływać ważne materiały szpiegowskie. Brytyjczycy dostarczali zdobyte informacje również do wiedeńskiej delegatury CIA w celu oceny uzyskanych informacji, Amerykanie nadali tej operacji swój własny kryptonim „Silver”.

Tunel szpiegowski w Wiedniu działał od 1949 roku, aż do 1952, roku, kiedy to trzeba było zaniechać dalszej realizacji operacji z powodu bynajmniej nie tego, że o podsłuchu dowiedzieli się Rosjanie, ale dlatego, że znajdująca się w pobliżu linia tramwajowa, zaczęła zagrażać dalszemu istnieniu tunelu powodując niebezpieczne silne wstrząsy

Wiedeński tunel dostarczył Brytyjczykom i Amerykanom wiele niezwykle istotnych informacji, które okazały się bardzo przydatne, szczególnie ważne były te, które dotyczyły wojny na półwyspie koreańskim.

Doświadczenia z tej operacji zostały wykorzystane przy budowie drugiego tunelu podsłuchowego, ale znacznie już dłuższego, który oba współpracujące wywiady wybudowały w Berlinie, jednym z głównych agentów odpowiedzialnym za jego budowę i eksploatację był wspomniany już Peter Lunn.

Inne z sekcji 

Niezwykłe dzieje klasztoru w Lubiążu. Był tu nawet Michael Jackson, Maria Antonina i Józef Piłsudski

Grzegorz Wojciechowski . Nie wiem czy jutro w „Gazecie Wrocławskiej” ukaże się ten artykuł, zmiany organizacyjne spowodowały sporo zamieszania. Prezentuję więc go w całości i w takim stanie jakim oddałem go do redakcji.   Jadąc drogą z Wrocławia w kierunku Zielonej Góry, niedaleko za Środą Śląską, widać po prawej stronie oddalony o kilka kilometrów od […]

Hrabina z Bukowca, czyli opowieść o wspaniałej kobiecie, jej niezwykłej miłości i miejscowości koło Jeleniej Góry

 . Grzegorz Wojciechowski .         Pewnej hrabinie z Borowa dedykuję tą opowieść.   .         Niedaleko Karpacza, na przedmieściu Kowar, leży  wioska Bukowiec, znana głównie ze szpitala, gdzie składa się połamane kończyny miłośnikom białego szaleństwa. W wiosce mieści się niewielki pałacyk z dużym dobrze urządzonym ogrodem. Ta niepozorna budowla miała bardzo duże znaczenie […]