Biblioteka Lewicy

Czy wiek XXI bedzie wiekiem Azji i socjalistycznych Chin? (cz.4)

.

Prof dr hab. Zbigniew Wiktor

.

 

Analiza sytuacji rewolucyjnej w niektórych państwach  i rejonach  Azji

.

1. Chiny

.

Chiny były kolosem, który do końca XIX wieku uważany był za śpiącego, ale jak się przebudzi, to świat zadrży. Miał tak wyrazić się Napoleon. Cesarstwo Chińskie rządzone przez mandżurską dynastię Qing były ostoją zacofania i konserwatyzmu ustrojowego, kontynuującego feudalne i półfeudalne stosunki,instytucje i struktury, które nie były w stanie zapewnić milionowym masom bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego. Mocarstwa kolonialne narzucały  Chinom nierównoprawne traktaty, zmuszały do otwierania stref specjalnych i dążyły do całkowitego podboju kraju, w czym przodowała Anglia, Francja, Rosja carska, Niemcy, później Japonia. Zgodnie z tajnym porozumieniem z końca XIX w. Anglia miała zająć Tybet i środkowe Chiny, Francja  południowe, Rosja Sincjang (Turkiestan Wschodni),  Mongolię i Mandżurię, Niemcy Szandong i tereny przylegające.

W 1911 r. nastąpiło obalenie cesarstwa, na czele rewolucji chińskiej stanął demokratyczny myśliciel, wzorujący się na doświadczeniach USA Sun Yatsen. Był on reprezentantem  rodzącego się rodzimego mieszczaństwa, burżuazji narodowej, dążącej do wyzwolenia się spod zależności półkolonialnej i wykorzystania doświadczenia Japonii w szybkim rozwoju kapitalizmu i modernizacji kraju. W Chinach dominowała gospodarka rolna, ponad 90% ludności  stanowili biedni przymierający głodem chłopi i wiejski proletariat. Miasta miały charakter ośrodków administracyjnych i handlowy, rozwijał się przemysł lekki, w tym włókienniczy, młynarski, tytoniowy, jedwabniczy, powszechne było tradycyjne rzemiosło. W 1913 r. było tylko 698 rodzinnych przedsiębiorstw przemysłowych, w 1920 r. liczba ta wzrosła do 1799. Przemysł ciężki był w zarodkach, świadczyło o tym wydobycie węgla: w 1913 r. 5,7 mln t i w 1919 r. 10,4 mln t. Odpowiednio niskie było wytwarzanie żelaza i stali. W 1919 r. w Chinach było tylko 2 mln  robotników przemysłowych, skupionych głównie w Szanghaju, Mandżurii i Wuhanie. Decydującą rolę odgrywał kapitał zagraniczny, a jeśli chodzi o kapitał chiński, to z czasem stał się on domeną czterech najbogatszych rodzin.

Po obaleniu cesarstwa władza rządu centralnego ograniczała się do Pekinu, prowincji Hebei i niektórych prowincji centralnych. W pozostałych prowincjach rządzili generałowie (An cunami), wprowadzający własne porządki. Sprzyjało to dalszemu osłabianiu Chin. Poważnym wstrząsem społecznym dla kraju był Ruch 4 Maja 1919 r. w Pekinie, zorganizowany głównie przez studentów jako wyraz protestu przeciwko planom narzucenia przez przygotowywany Traktat Wersalski koncesji dla Japończyków w prowincji Szandong, dotychczas kolonizowanej przez Niemców. Protest rozszerzył się na inne miasta i objął także inne środowiska społeczne, w tym robotników, biedotę wiejską i część narodowej burżuazji.

Ruch 4 Maja 1919 r. był czasowo związany z wydarzeniami rewolucyjnymi w sąsiedniej Rosji. Rewolucja Październikowa i walka z kontrrewolucją  w Rosji uświadomiła Chińczykom, że lud może obalić nie tylko carat, także państwo wyzyskiwaczy. Wtedy młody działacz marksistowski Mao Zedong, poszukujący dopiero celu i drogi życiowej  powiedział, że „Strzały tej Rewolucji otworzyły oczy chińskiemu ludowi”. Robotnicy organizowali się w związkach zawodowych, na kolejach i fabrykach wybuchały strajki, które były żywiołowe i dość nieliczne. Np. w 1918 r. obejmowały one tylko 6.500 uczestników, w 1919 r. już 91.000, w 1921 r. 130,000 strajkujących. W 1920 r. po raz pierwszy świętowano w Chinach 1 Maja, w demonstracji w Szanghaju  wzięło udział 5.000 ludzi. Powstawały nieliczne jeszcze kółka marksistowskie, na chiński tłumaczono niektóre prace Marksa, co było udziałem rewolucyjnej chińskiej młodzieży studenckiej. Godne odnotowania jest, że w maju 1920 r. w Szanghaju powstała grupa marksistowska pod kierunkiem Cz’en Tu-siu, a w we wrześniu tego roku na uniwersytecie pekińskim profesor ekonomii politycznej Li Ta-czao założył kolejne kółko marksistowskie. We wrześniu 1920 r. w Czangsha w prowincji Hunan grupę marksistów zorganizował Mao Zedong. Kółka marksistowskie powstawały także w Wuhan (C’en T’an-ciu i Tung Pi-wu). Także w Cinan i Huangzhou. W 1920 r. ukazał się po chińsku „Manifest Komunistyczny”. Powstały związki zawodowe mechaników, drukarzy i kolejarzy.

Jakościowym przełomem było powstanie Komunistycznej Partii Chin 1 lipca 1921 r. w Szanghaju  (w obecnym roku roku KPCh obchodzi jubileusz 100 lecia). Odbył się tam zjazd założycielski chińskich rewolucjonistów-marksistów, który przekształcił się w 1. założycielski  Kongres  Komunistycznej Partii Chin. Wzięło w nim udział 12 osób  – po dwie z kółek marksistowskich z Szanghaju, Pekinu, Czangsha, Wuhan, Tsinan i kółka chińskich marksistów z Japonii, reprezentujących w sumie 53 członków. Aż trudno uwierzyć, że z tych iskierek  z czasem powstała wielka partia, która obecnie liczy ok. 90 mln członków, przebyła zwycięską rewolucyjną drogę, w 1949 r. zdobyła władzę w największym ludnościowo państwie świata i z sukcesem buduje zręby ustroju socjalistycznego. Powstanie KPCh było możliwe także dzięki pomocy organizacyjnej Międzynarodówki Komunistycznej i Kraju Rad, dużą rolę odegrali doradcy radzieccy. Zjazd uchwalił podstawowe dokumenty i określił główne zasady KPCh, w tym zasadę kierowniczej roli klasy robotniczej, rewolucji socjalistycznej, dyktatury proletariatu, (którą Chińczycy utożsamiają z dyktaturą ludu) i centralizmu demokratycznego. Zasady te weszły na trwałe do statutu KPCh i z sukcesem były stosowane w praktyce działania partii przez jej kolejne kierownictwa  od założycieli, przez Mao Zedonga, do czasów współczesnych, niezależnie od zmiany taktyki budownictwa socjalistycznego, wyrażającej się w w przyjęciu  w 1978 r. przez Deng Xiaopinga koncepcji „socjalistycznej gospodarki rynkowej”.

Wraz z powstaniem KPCh organizowały się także inne formy protestu społecznego. W lecie 1921 r. w Szanghaju powstał Ogólnochiński Sekretariat Robotniczy, który był zapowiedzią  związków zawodowych. Do jego zadań należała obrona praw pracowniczych pracowników najemnych,  poprawa warunków pracy, walka o wyższe wynagrodzenia, organizowanie strajków i innych form protestu. Np. w Hongkongu  rozwijały działalność różne komitety pomocy społecznej. 1.V.1922 r. w Hangzhou zwołany został Ogólnochiński Zjazd Związków Zawodowych, w którym uczestniczyło  162 delegatów, reprezentujących 270.000 związkowców. Głównymi ośrodkami walki związkowej  były Szanghaj, Czangsha, Hangzhou.

Liczne problemy pojawiały się w mobilizacji do walki o lepsze życie środowiska chłopskiego. Co prawda chińscy chłopi mieli duże tradycje lokalnej samoorganizacji, co wynikało z gminnego władania ziemią i silnego poczucia miejscowych więzi, także buntów i walki z feudalnym uciskiem, ale brakowało zespolenia tej walki w skali centralnej a nawet prowincjonalnej. W 1922 r. komuniści pod kierunkiem studenta-komunisty P’eng Paj’a w powiecie Hangfang w prowincji Guandong (Kanton) założyli pierwszy  związek chłopski. Duże sukcesy na tym polu odnosił w dalszych latach Mao Zedong, który organizował biednych chłopów i wiejski proletariat do walki klasowej w skali całej KPCh, ale przede wszystkim odnosił sukcesy w swej rodzinnej prowincji Hunan, także w Anhuej, które stały się później silnymi bazami chińskiej rewolucji.

Jednocześnie demokratyczna burżuazja na czele z Sun Yatsenem organizowała w oparciu o Kuomintang poparcie dla własnego programu. Sun Yatesen dążył do  zbliżenia z komunistami i stworzenia wspólnego frontu walki narodowo-wyzwoleńczej przeciwko zagranicznym imperialistom i rodzimym militarystom. Na 3. Kongresie KPCh w 1923 r. , w którym wzięło udział 30 delegatów na ogółem 420 członków sformułowano płaszczyznę współpracy z Kuomintangiem, którego program zakładał m.in. wspólną walkę i sojusz z komunistami, poparcie dla walki chłopów i robotników, także sojusz z rewolucyjną Rosją. W skład Tymczasowego Komitetu Wykonawczego Kuomintangu wszedł przedstawiciel KPCh.

W późniejszych latach doszło do głębokich rozbieżności  między KPCh  a Kuomintangiem, szczególnie po śmierci Sun Yatsena w 1924 r. , kiedy władzę w nim objął Czang Kajszek, który dążył do rozbicia KPCh, co statecznie stało się w 1927 r. Komuniści zgodnie z radami doradców Międzynarodówki Komunistycznej organizowali partię w ośrodkach miejskich, gdzie wszczynali powstania, okazali się jednak zbyt słabą siłą, by przeciwstawić się dobrze uzbrojonym oddziałom  Kuomintangu, które zmasakrowały komunistów i rozbiły ich organizacje. Ich niedobitki zebrał Mao Zedong, który oparł się na rewolucyjnym chłopstwie na południu i centrum kraju i tam założył nowe partyzanckie  bazy  i w oparciu o głównie czynnik chłopski  rozpoczął odbudowę KPCh, prowadząc jednocześnie walkę partyzancką. Mao Zedong odbudował partię według częściowo zmienionych zasad i w nowych warunkach społeczno-politycznych. Uznając przewodnią rolę klasy robotniczej preferował jednak formy walki charakterystyczne dla środowiska wiejskiego. Sam pochodził ze wsi, znał jej warunki i stosunki wiejskie, szybko nawiązywał kontakt i porozumienie z wiejskim proletariatem, co zapewniło mu rosnące poparcie. W ciągu 10 lat  działalności w tym rejonie wyzwolone zostały znaczne obszary, na których organizowano władzę ludową i budowano zalążki Chińskiej Republiki Rad. Sytuacja w tych rejonach znacznie pogorszyła się w 1937 r., kiedy wzmogła się nowa ofensywa Kuomintangu na komunistów a Japończycy dokonali nowej agresji na  Chiny. W trakcie tzw. „Długiego Marszu” (1937) główne siły polityczne i partyzanckie  KPCh  opuściły dotychczasowe bazy rewolucyjne i przeniosły się do Jenanu na północy Chin, gdzie były bardziej sprzyjające warunki dla prowadzenia walki klasowej jak i walki z japońskim agresorem. Jednocześnie partia musiała stworzyć nowe formy kooperacji z Kuomintangiem , co przyczyniło się do rozbudowy struktur organizacyjnych partii i rozszerzania terenów wyzwalanych nie tylko spod władzy Kuomintangu, ale później także spod władzy Japonii, szczególnie po 2. wojnie światowej.          

1. X.1949 r. Mao Zedong ogłosił w Pekinie na Pl. Tiananmen  powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. W ciągu niecałych 30 lat walka ludu chińskiego o wyzwolenie spod ucisku kolonialnego i semikolonialnego, przeciwko kapitalizmowi i imperializmowi, pod wpływem Rewolucji Październikowej przyniosła zwycięstwo narodowi chińskiemu. W toku tej walki za sprawą Komunistycznej Partii Chin rozwijała się walka chińskiej klasy robotniczej i rewolucyjnego chłopstwa  o rewolucję narodowo-wyzwoleńczą i socjalistyczną, które uwieńczone zostały sukcesem w 1949 r. Od tego czasu przez ponad 70 lat  chińska rewolucja i budowa podstaw ustroju socjalistycznego przechodziły przez liczne bariery i sprzeczności, które KPCh zwycięsko pokonała, sytuując państwo i gospodarkę chińską na pozycje wielkiego światowego mocarstwa, które zapewnia pomyślność i bezpieczeństwo nie tylko własnego narodu, ale także bierze aktywny udział w rozwiązywaniu wielkich problemów światowych. I choć Chiny wystartowały z bardzo niskiego pułapu  rozwoju społeczno-gospodarczego, to dzięki elastycznej polityce KPCh  udało jej się nie tylko zbudować podstawy ustroju socjalistycznego, ale w oparciu o program socjalistycznej gospodarki rynkowej znacząco przyspieszyć  rozwój kraju.

Wielkoprzemysłowa klasa robotnicza liczy ponad 300 mln ludzi, ponad 250 mln sezonowych robotników  dojeżdża do wielkich miast i rejonów przemysłowych, wyrwano z nędzy 700 mln Chińczyków, 400 mln osiąga średni poziom dochodów, zmodernizowano ekonomikę, szczególnie przemysł, wszystkie rejony kraju połączono nowoczesnymi autostradami,  kolejami i liniami lotniczymi, Chiny opanowały najnowocześniejsze działy wytwórczości, a nawet stały się mocarstwem kosmicznym, osiągnęły poziom gospodarczy (PKB) USA i Unii Europejskiej i bez Chin nie można rozwiązać żadnego wielkiego problemu światowego. Bliskie i dalsze prognozy dla Chin są bardzo optymistyczne (inaczej niż dla USA). Nie oznacza to, że w Chinach nie ma wielkich problemów, np. wielka  kwestia dalszego rozwoju wsi (ok. 500 mln ludzi), stosunkowo niska wydajność pracy, w szczególności w rolnictwie, ochrona środowiska naturalnego, pogłębiające się rozwarstwienie majątkowe i dążenia odrodzonej wielkiej narodowej burżuazji do zamiany kapitalizmu państwowego na „normalny kapitalizm”. Chiny pod kierunkiem KPCh przygotowały i zwycięsko realizują ambitne plany dalszego rozwoju gospodarczo-społecznego na bliższą i dalszą perspektywę (do 2035 i 2049 r.), co tworzy także warunki dla odrodzenia socjalizmu w szerszej skali. Jest to ważna konstatacja realnych możliwości nowych rewolucji nie tylko w krajach tzw. 3. świata. Dzieło Rewolucji Październikowej padło na podatny grunt w Chinach i jest w dalszym ciągu realizowane mimo jego upadku w Rosji,  b. ZSRR i europejskich krajach demokracji ludowej.

.

2. Mongolia

.

Mongolia jest wielkim terytorialnie stepowym, półpustynnym i pustynnym krajem w Azji centralnej, liczącym w 1911 r.  1,5 mln km2 i 650.000 mieszkańców. Przez wieki znajdowała się  ona jako prowincja w granicach  Państwa Środka, ale Mongołowie pamiętali o swym bohaterze Czyngis Chanie, który na przełomie XII/XIII wieku założył wielkie państwo mongolskie, które potrafiło rozprawić się ze swymi licznymi historycznymi przeciwnikami, a nawet narzucić panowanie cesarstwu chińskiemu i osadzić na tronie cesarskim własną dynastię Juan, która przez prawie 1 wiek panowała w Chinach. Mongołowie będąc koczownikami,  mając doskonałą konnicę i wykorzystując potencjał militarno-techniczny Chin potrafili przemierzać olbrzymie terytoria i podbili wielkie potęgi ówczesnych czasów, docierając do Indii, Persji, Azji środkowej, podbili chanaty Powołża a pod Kałką (1226) rozbili rycerstwo Rusi Kijowskiej, co na 200 lat umocniło panowanie Mongołów  nad Rusią. Dotarli także do Polski, pustosząc wschodnie dzielnice kraju, dochodząc nawet pod Legnicę w 1241 r. Byli twórcami największej organizacji państwowej w dziejach świata, która nie przetrwała 100 lat.

Najnowsze dzieje Mongolii zaczęły się w 1911 r., kiedy należąca do Chin prowincja Mongolia (zewnętrzna) uzyskała autonomię, w czym zainteresowani byli nie tylko Mongołowie, także Rosja carska, popierająca te dążenia, jak i Japonia. Ludność Mongolii trudniła się  prymitywnym rolnictwem, głównie byli to hodowcy-koczownicy-araci. Władza i gros bogactwa należała do arystokracji rodowej  i buddyjskich klasztorów. Uprawa ziemi występowała rzadko, gospodarka była samowystarczalna, obejmowała proste rzemiosła, handel był w rękach kupców chińskich, przemysł był w powijakach. Lamowie  stanowili połowę męskiej ludności kraju. W 1918 r. Rewolucja Październikowa i władza radziecka  dotarła do granic Mongolii. Po upadku kontrrewolucji admirała Kołczaka i jego śmierci w Irkucku rewolucyjna władza umocniła się na terenach Dalekiego Wschodu, gdzie przez pewien czas funkcjonowała samodzielna Socjalistyczna Republika Radziecka Dalekiego Wschodu, która udzieliła pomocy młodym rewolucjonistom mongolskim Kontrrewolucja przez kilka lat szukała schronienia na terenach Mongolii, gdzie broniły się oddziały barona R.N.Ungerna von Sternberga. W rozgromieniu jego sił wziął także aktywny udział młody dowódca samodzielnego dywizjonu Konstanty Rokossowski.  Jednocześnie wojskowe wpływy w Mongolii mieli Japończycy, którzy dążyli do dalszego osłabienia Chin i stworzenia marionetkowej „wielkiej Mongolii”, składającej się z Mongolii zewnętrznej i Mongolii wewnętrznej, położonej bardziej na południe i będącej w dalszym ciągu chińską prowincją.

Rewolucja Październikowa  oddziaływała na rozwój  ruchu narodowo-wyzwoleńczego jak i na dążenia do postępowych przemian społecznych, które miały miejsce w latach 1918-1920, wtedy powstały pierwsze kółka rewolucyjne, m.in. w pogranicznej Urdze na czele z Suche Batorem i Ch. Czołbajsanem . Był to jednocześnie okres wojny domowej, w której zaangażowane były siły rosyjskie, chińskie, japońskie, mongolsko-feudalne i mongolsko-rewolucyjne. Ostatecznie walka ta zakończyła się zwycięstwem sił rewolucyjnych, które przy poparciu jednostek Armii Czerwonej przepędziła zagranicznych interwentów i ich rodzimych sojuszników i w 1921 r, ustanowiona została w Mongolii władza ludowo-rewolucyjna. W 1924 r. Mongolia proklamowała po śmierci bogdo-gegena  Republikę Ludową, która weszła na tory ścisłej współpracy  wojskowej i gospodarczej ze Związkiem Radzieckim. Chiny do lat 50-tych XX wieku nie uznawały formalnie MRL jako suwerennego państwa. Dopiero układ o przyjaźni zawarty między ChRL i MRL w 1955 r. stał się podstawą nawiązania  stosunków dyplomatycznych  i pełnego uznania się obu państw jako suwerennych podmiotów prawa międzynarodowego.

W dalszych latach rozwój Mongolii zmierzał do modernizacji rolnictwa, szczególnie hodowli w dużych kolektywnych gospodarstwach, rozbudowy przemysłu, budowy infrastruktury komunikacyjnej, rozbudowy i budowy nowych miast, co wiązało się ze zmiana  tradycyjnej obyczajowości ludności pasterskiej. Mongołowie przeszli od koczownictwa do stanu ludności osiadłej. Mongolska Republika Ludowa funkcjonowała i rozwijała się w ścisłej współpracy z ZSRR, a po 2. wojnie światowej  także z innymi państwami socjalistycznymi. Od 1955 r. nawiązano większą współpracę z  Chińską Republiką Ludową. Mongolia była członkiem RWPG, miała także obserwatora przy Układzie Warszawskim. Po upadku w 1991 r. KPZR i Związku Radzieckiego upadła także władza ludowa w Mongolii i w jej miejsce powstała burżuazyjno-demokratyczna Republika Mongolii, w której ścierają się sprzeczne interesy międzynarodowe, głównie USA, Rosji, Chin.

Mongolia jest przykładem przyspieszonego postępu społecznego od społeczeństwa feudalnego ze znaczącym udziałem wcześniejszych układów  ekonomiczno-społecznych do państwa socjalistycznego, właściwie z pominięciem formacji kapitalistycznej, która nie miała czasu zaistnieć w Mongolii. Wysiłkiem całego narodu i przy dużym wsparciu ZSRR i innych państw socjalistycznych zainwestowano w Mongolii wielkie kapitały, które w zasadniczy sposób zmieniły społeczno-gospodarcze oblicze kraju, powstały nowe gałęzie przemysłu, drogi, koleje, lotniska, powstała nowa klasa robotnicza i klasa kołchozowego chłopstwa (głównie pasterstwa). Jurty w znacznej części zastąpiły  mieszkania w nowych murowanych bądź płytowych domach z nowoczesną infrastrukturą. Uczyniono olbrzymi krok w rozwoju oświaty i kultury, podniósł się poziom higieny, opieki zdrowotnej, wzrosła znacząco średnia długość życia. Były to zmiany i osiągnięcia epokowe, które potwierdziły w praktyce teorię możliwości drogi niekapitalistycznego rozwoju w kraju epokowo opóźnionym, jednak przy wybitnej pomocy internacjonalistycznej innych wyżej rozwiniętych państw socjalistycznych.

.

3. Korea

.

Początki dziejów Korei toną w pomrokach historii. Ich cywilizacja podobnie jak Chin liczy około 5 tyś. lat, a źródła pisane  o pierwszym państwie koreańskim Dżoson  datowane są na V-IV w. przed nową erą. Korea była celem ekspansji Chin, Japonii, później Rosji, obecnie także USA. W średniowieczu Koreańczycy utworzyli silne państwo Koryo, w którym na wysokim poziomie stała kultura. Przez dłuższy czas Korea była prowincją cesarstwa chińskiego, silne były wpływy konfucjanizmu, buddyzmu.

Współczesne dzieje Korei datują się przed ponad 100 laty. W 1910 r. Korea została podbita przez cesarską Japonię i stała się jej bezwzględnie wyzyskiwaną kolonią. Gospodarka Korei opierała się głównie na rolnictwie, przy czym 90.000 obszarników japońskich lub koreańskich posiadało ponad 50% ziemi, podczas gdy 2,5 mln  gospodarstw chłopskich liczyło nie więcej niż o,5 ha ziemi. Przemysł rozwijał się głównie za sprawą inwestycji japońskich w obfitujących w bogactwa naturalne  terenach północnych Korei. Administracja kraju znajdowała się w rękach  urzędników japońskich, wobec ludności rodzimej  stosowano masowy wyzysk, niszczono także zabytki kultury i historii Korei, dyskryminowano też język koreański.

Po Rewolucji Październikowej  także w Korei  powstały nowe formy  oporu i odrodzenia narodowego. Władza radziecka dotarła na Daleki Wschód w późniejszych latach i łączyła się też ze zbrojnym wypieraniem Japończyków, co dodawało ducha oporu Koreańczykom. Wobec słabości proletariatu siłą kierowniczą  ruchu oporu stała się burżuazja narodowa, która wykorzystywała formy  religijne dla podbudowy ducha odrodzenia koreańskiego. Była to m.in. sekta religijna Czchondogo (Nauka szlaku niebios), założona jeszcze  w 1906 r. Jej bazę klasową stanowiło bogate chłopstwo. W 1919 r. grupowała ono  130.000 członków.

W 1919 r. w Seulu miały miejsce  masowe demonstracje w związku ze śmiercią  ostatniego władcy Korei, w których wzięło udział  2 mln ludzi. W 1920 r, w stolicy powstało także Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Robotników Koreańskich, był to pierwszy rewolucyjny związek zawodowy, z czasem powstały dalsze  formy organizacji ludzi pracy, także na wsi. Idee marksistowskie  zaczęły przenikać do Korei  z sąsiedniej Rosji  i za pośrednictwem koreańskich rewolucjonistów -emigrantów w Tokio. Pierwsze grupy koreańskich komunistów powstały w Irkucku i Szanghaju, z czasem przenoszone były do Korei. W 1925 r. powstała Komunistyczna Partia Korei.

Walka ludu koreańskiego o wyzwolenie narodowe  i społeczne trwała nieprzerwanie przez 20 lat. Już w okresie międzywojennym  powstały nowe formy oporu  w postaci ruchu partyzanckiego, kierowanego przez młodego przywódcę Kim Ir-sena. Po rozgromieniu Japonii przez wojska radzieckie i amerykańskie ustalono, że północną  Koreę do 38 równoleżnika  zajmą oddziały Armii Radzieckiej a na południe od tej linii stacjonować będą oddziały amerykańskie. W północnej Korei władze radzieckie  sprzyjały działalności  społecznej i politycznej komunistów i Kim Ir-sena, którzy walkę o wyzwolenie narodowe połączyli z rewolucją socjalistyczną. Znacjonalizowano  podstawowe gałęzie gospodarki  narodowej i powstawały społeczne formy własności przedsiębiorstw i ziemi.  W 1947 r. w miejsce Komunistycznej Partii Korei powstała Partia Pracy Korei a także dwie inne partie demokratyczne, grupujące średnie warstwy w miastach i na wsi. Szeroką działalność rozwinęły związki zawodowe i inne postępowe organizacje.

W 1948 r. oddziały Armii Radzieckiej  wycofały się z Korei i w tym czasie proklamowana została  Koreańska Republika  Ludowo-Demokratyczna – państwo socjalistyczne aspirujące do reprezentowania wszystkich Koreańczyków z Północy i Południa. Na południu Korei wbrew wcześniejszym zapewnieniom Amerykanów  nie wycofano baz wojskowych USA i jednocześnie władze amerykańskie udzieliły poparcia  Li Syn-manowi na powołanie  odrębnego państwa Republiki Korei, państwa kapitalistycznego rządzonego autorytarnie przez Li Syn-mana. W 1950 r. wybuchła wojna między KRLD a Koreą Południową, która pociągnęła olbrzymie straty ludnościowe i materialne. Koreę płn. aktywnie (także wojskowo) popierali ZSRR i Chińska Republika Ludowa ( tzw. chińscy ochotnicy). Republikę płd. popierały Stany Zjednoczone i ich sojusznicy, którzy udzielili aktywnej pomocy militarnej reżimowi Li Syn mana. Oznaczało to przejście dotychczasowej relacji między Wschodem a Zachodem od „zimnej wojny” do wojny gorącej i krwawej. Wojna trwała trzy lata i zakończyła się rozejmem w Panmundżonie w lipcu 1953 r., petryfikując dotychczasowe różnice ustrojowe i w zasadzie graniczne między obu państwami.

Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna przeszczepiła  system polityczny i gospodarczy  ze Związku Radzieckiego z lat 40-tych ub. wieku, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z ideologii Juche i zmian epoki. W okresie istnienia wspólnoty państw socjalistycznych  ZSRR i kraje demokracji ludowej świadczyły różne formy pomocy  dla KRLD i w dużym stopniu przyczyniały się do wzmocnienia jej bezpieczeństwa międzynarodowego. Sytuacja Korei Północnej znacznie się pogorszyła w okresie powstania rozbieżności ideowo-politycznych między KPZR a KPCh, poczynając od lat 60-tych XX w., a mocno pogłębiła się po upadku ZSRR i KDL-ów w Europie, kiedy praktycznie zerwano współpracę gospodarczą, co pogłębiło autarkię KRLD.  W tym okresie odnotowano  duży kryzys gospodarczy, który z czasem przezwyciężono. Dużą pomoc  gospodarczą i na arenie międzynarodowej udzieliła KRLD Chińska Republika Ludowa, która obawia się agresji USA i podboju KRLD, w związku z tym Korea północna wydaje znaczne środki na obronę, m.in. opanowała produkcję broni atomowej i rakiet średniego zasięgu, co chroni ją przed potencjalną agresją imperializmu USA i losem podobnym do Iraku czy Libii.

KRLD jest państwem z gospodarką w zasadzie autarkiczną, słabo powiązaną nie tylko z dalszymi krajami, ale nawet z sąsiadami,  o wielkim udziale wydatków na zbrojenia. Jest zdecydowaną antytezą  państwa kapitalistycznego, w szczególności Republiki Korei na południu półwyspu, mocno powiązaną z USA politycznie, wojskowo i kapitałowo. KRLD rozwija się i trwa dzięki wielkiemu zaufaniu narodu do polityki Partii Pracy Korei i jej przywódców, wielkiej ofiarności i determinacji koreańskiego ludu i krzyżujących się sprzecznych interesów Chin, USA, Rosji i Japonii. Korea jest ostatnim przykładem kontynuacji podziału narodu po 2.wojnie światowej. Dla USA półwysep koreański jest bardzo ważnym punktem ich polityki obronnej (a właściwie ekspansji) w tym rejonie Azji i Pacyfiku, w związku z tym realne nadzieje na ich wycofanie się z tego rejonu są bardzo wątpliwe, o czym świadczy fiasko niedawnych rokowań między Donaldem Trumpem i Kim Jong unem przed kilku laty. Można prognozować, że ma szanse zjednoczenia na warunkach, które kiedyś zaproponują (podyktują) Chińczycy i zaakceptuje naród koreański. Nie będzie to proste, znając olbrzymie różnice polityczne, społeczno-gospodarcze między obu państwami koreańskimi i wielkie znaczenie Korei płd. dla utrzymywania hegemonii USA w tym rejonie Azji.

.

4. Indochiny i Wietnam

.

Indochiny były od drugiej płowy XIX w. kolonią francuską. Obejmowały Tonkin, Kochin-Chinę, Kambodżę  i Laos. Obszary te należały do najsłabiej rozwiniętych rejonów Azji poludniowo-wschodniej. Władze francuskie utrzymywały ostry reżim policyjno-wojskowy, tępiący wszelkie formy  i organizacje oporu. Miejscowa ludność żyła głównie z prymitywnego rolnictwa, w większych miastach powstawały zalążki przemysłu lekkiego. Rolę narodowo-twórczą pełniły  postępowe jednostki, wywodzące się z drobnomieszczaństwa, które kształciły się we Francji i przenosiły pewne informacje o formach walki klasowej. Jedną z takich postaci był Nguien Ai Quoc (Ho Szi Min), który w 1930 r. założył Komunistyczna Partię Indochin.

Początki państwa wietnamskiego  sięgają wieków przed nową erą. Wietnamczycy musieli walczyć o niepodległość z licznymi napastnikami. W poł. III wieku przed nową erą państwo wietnamskie zwane Van Lang wcielone zostało do cesarstwa chińskiego, które utrzymywało wpływy przez ponad 2 tys. lat. W tym czasie Wietnam uległ silnym wpływom chińskiej kultury, rozpowszechniła się filozofia konfucjańska, chińskie pismo i feudalno-chiński ceremoniał. W X w. konfucjanizm, buddyzm i taoizm  miały już licznych zwolenników, a w XIII w. konfucjanizm  stał się doktryną panującą. Dalsze dzieje Wietnamu to dążenia do wyzwolenia się  spod zależności chińskiej i prób budowania niepodległości pod rządami własnych dynastii, jednocześnie nieustanna walka z innymi  agresywnymi sąsiadami.

W poł.XIX w. rozpoczęła się kolonialna infiltracja Francuzów, którzy w 1858 r. dokonali zbrojnej inwazji i ustanowili francuski protektorat nad Wietnamem, który utrzymał się prawie przez 100 lat. Od 1940 r.  Wietnam dostał się pod władztwo Cesarstwa Japonii, które w następnym roku narzuciło panowanie w całych Indochinach. W 1945 r. obalona została władza Japończyków i wietnamski cesarz Bao Dai ogłosił niepodległość, jednocześnie Komunistyczna Partia Indochin rzuciła hasło  ogólnonarodowego powstania. 2.IX.1945 r. Ho Szi Min proklamował powstanie Demokratycznej Republiki Wietnamu. Walka narodu wietnamskiego o pełną niepodległość trwała 10 lat. Dopiero po zwycięstwie Wietnamczyków pod Dien-Bien-Phu w 1954 r. francuscy kolonizatorzy zmuszeni zostali do  do wycofania się z Wietnamu północnego, gdzie zwyciężyła władza ludowa i umocniła się DRW.

Natomiast Wietnam południowy, na południe od 16 równoleżnika pozostawał w dalszym ciągu  pod panowaniem francuskim, choć formalnie ogłosił niepodległość jako państwo kapitalistyczne, później związane  militarnie, politycznie i gospodarczo z USA. Walka o wyzwolenie Wietnamu południowego i zjednoczenie kraju  trwała aż do początku lat 70-tych XX w. Ostatecznie zakończyła się zwycięstwem sił narodowych i socjalistycznych , na czele których stała Komunistyczna Partia Indochin, od 1951 r. Partia Pracujących Wietnamu a od 1975 r. Komunistyczna Partia Wietnamu. W 1976 r. zjednoczony Wietnam przyjął oficjalną nazwę Socjalistyczna Republika Wietnamu., liczący ok. 100 mln ludności i wpływający częściowo na politykę sąsiedniego Laosu i Kambodży.

Walka o niepodległość, zjednoczenie kraju i postęp społeczny wymagały wielkiego wysiłku, męstwa i ofiarności ze strony narodu wietnamskiego  a w szczególności  jego kierowniczej siły  Komunistycznej Partii Wietnamu i jej poprzedniczek. Zwycięstwo nie byłoby możliwe bez materialnej i militarnej pomocy państw socjalistycznych i moralno-politycznego wsparcia sił postępu społecznego na świecie. Walka z kolonizatorami  francuskimi, japońskimi i amerykańskimi  pochłonęła miliony ofiar, olbrzymie były straty materialne w wyniku działań wojennych jak i barbarzyńskich bombardowań obiektów cywilnych przez lotnictwo amerykańskie, szczególnie napalm. Od poł. lat 70-tych  zjednoczony Wietnam  wstąpił na drogę pokojowego budownictwa i objęcia przemianami socjalistycznymi południa kraju. Socjalistyczny Wietnam kontynuował dzieło i tradycje Rewolucji Październikowej i budowy podstaw socjalizmu w oparciu o doświadczenie ZSRR, ale  w ostatnich latach, w szczególności od 2001 r. sięgnięto do chińskiego doświadczenia socjalistycznej gospodarki rynkowej („socjalistycznie zorientowana gospodarka rynkowa”).

Aktualnie Wietnam szeroko otworzył się na współpracę gospodarczą  z firmami kapitalistycznymi, głównie amerykańskimi, chcąc podreperować finansowo i technologicznie swą gospodarkę. USA  dążą do aktywnego powrotu w tym rejonie Azji południowo-wschodniej, mając na uwadze ograniczenie i wyparcie Chin z rejonu Morza Południowo-Chińskiego. Na tym tle między Wietnamem a Chinami powstał  spór o suwerenność nad Wyspami Paracelskimi, co zakłóca dotychczasowe dobrosąsiedzkie stosunki między obu państwami. W związku z tym należy przypomnieć, że  Chińska Republika Ludowa od czasu swego powstania w 1949 r. oficjalnie ogłosiła cały rejon Morza Południowo-Chińskiego z wszystkimi leżącymi na nim wyspami jako swoje suwerenne terytorium, „należące do Chin od wieków”. Morze Południowo-Chińskie jest obszarem wodnym o olbrzymim znaczeniu strategiczno-wojskowm, morsko-komunikacyjnym i gospodarczym, niesłychanie ważnym dla interesów Chin i USA a także innych państw sąsiednich. Nie jest wykluczony w tym rejonie Azji nowy konflikt wojenny.

.

5.Indie

.

Indie od wieków kształtowały swój rozwój jako odrębna i oryginalna cywilizacja, która objęła nie tylko wielki półwysep, ale także liczne terytoria przylegające, na które promieniowała  kultura hinduska. Indie są wielkim subkontynentem oddzielonym od innych części Azji wielkimi górami, pustyniami, rzekami, a od południa, wschodu i zachodu oceanem, co tworzyło naturalne warunki dla samodzielnego i autonomicznego jego rozwoju. Podobnie jak Chiny wytworzyły one już w starożytności  odrębną drogę rozwoju, określaną jako azjatycki sposób produkcji, który w dolinach wielkich rzek spajał liczne zbiorowości ludzkie, różniące się rasowo, etnicznie, językowo i religijnie. Indie potrafiły obronić przez tysiąclecia własną odrębność kulturowo-cywilizacyjną, choć niejednokrotnie padały ofiarą  najazdów zewnętrznych napastników, np. Aleksandra Wielkiego (Pendżab), Mongołów (Indie płnocne), ale dopiero najazdy kolonizatorów europejskich,  od XVI w. Portugalczyków (Goa), a później Anglików, zagroziły ich tożsamości kulturowej i odebrały niepodległość.

Od poł. XVIII w. Indie znalazły się pod panowaniem Angielskiej Kompanii Wschodnio-Indyjskiej, która z czasem przekształciła Indie w kolonię Korony Brytyjskiej. Angielskie panowanie trwało do  1947 r. W ciągu prawie 200 lat panowania brytyjskiego zniszczone zostały nie tylko dawne instytucie państw indyjskich, także ich dotychczasowy dorobek  kulturalno-cywilizacyjny i gospodarczy. Przystępując do budowy  niepodległego bytu indyjskie siły niepodległościowe musiały uznać wiekowe zmiany gospodarcze, kulturalne, językowe i polityczno-ustrojowe narzucone Indiom przez kolonizatorów brytyjskich, co faktycznie oznaczało  zerwanie z dorobkiem cywilizacji indyjskiej.

Indie ze względu na ogrom bogactw bywały nazywane perłą w brytyjskiej koronie i te bogactwa budowały  pomyślność i rozwój angielskiej metropolii. Pierwsza wojna światowa  przyczyniła się do wzrostu zamówień na żywność, produkty przemysłu włókienniczego, także innych gałęzi przemysłowych. W latach 1911-1921 liczba robotników w Indiach wzrosła z 2,1 do 2,7 mln. Jednocześnie w Indiach pogłębiły się sprzeczności  między kolonizatorami a wyzyskiwanymi Hindusami, co m.in. rezultowało powstaniem i rozwojem  ruchu narodowo-wyzwoleńczego. Rewolucja Październikowa i przemiany w Rosji wywarły duży wpływ  na rozwój i nowe kierunki aktywności ruchu narodowo-wyzwoleńczego w Indiach. Javaharlar Nehru wybitny przywódca  niepodległościowy powiedział, że „gigantyczne przemiany, dokonujące się w Rosji, miały ogromną siłę atrakcyjną”. Uważał on, że „Rosja Radziecka może stać się dla świata zwiastunem nadziei”. Słowa te pokrywały się z opiniami formułowanymi w wielu innych rejonach świata, także w Polsce.

Radykalni przywódcy indyjscy  powoływali się na doświadczenie  rewolucyjnego proletariatu rosyjskiego. Już w listopadzie  1918 r.  przybyła do Moskwy  pierwsza delegacja z Indii, która spotkała się z czołowymi przywódcami radzieckiej rewolucji, m.in. z J.Swierdłowem. Walka ludu indyjskiego odbywała się  w złożonych warunkach braku niepodległości i w zależności kolonialnej, co tworzyło płaszczyznę dla wspólnej walki antykolonialnej i powstania antyimperialistycznego frontu proletariatu, chłopstwa i burżuazji narodowej.  W Indiach klasa robotnicza dopiero się rodziła, była słaba pod  względem  liczebnym, organizacyjnym  i poziomu świadomości  ideowo-politycznej , na czoło programu walki wysuwano żądania ekonomiczne. Przywództwo w ruchu zdobyła burżuazja narodowa. Odrębność drogi rozwojowej Indii umacniało rozdrobnienie polityczne, wielonarodowa struktura ludności, istnienie kast i innych przeżytków wcześniejszych epok. W rezultacie tych przemian  czołową siłą indyjskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego stał się Indyjski Kongres Narodowy.

Ruch narodowo-wyzwoleńczy  w Indiach rozwijał się  odpowiednio  do ich dziedzictwa  historycznego, kulturowego  i cywilizacyjnego. Wykorzystywali to angielscy kolonizatorzy , którzy drogą nieznacznych ustępstw i reform w zarządzaniu  subkontynentem  indyjskim dopuszczali  na niskich piętrach administracji przedstawicieli burżuazji kompradorskiej i miejscowej arystokracji do kierowania miejscowymi prowincjami. Następował proces metropolizacji miejscowych elit, a język angielski stał się powszechnym sposobem komunikacji górnych warstw ludności. W ten sposób pogłębiał się  rozdział  między masami ludności indyjskiej a nowymi elitami, które później objęły przywództwo  w niepodległych Indiach.

Jednocześnie w ruchu narodowo-wyzwoleńczym  przewagę zdobywały ugrupowania reformistyczne  i stawiające jako podstawowe hasło  walkę o niepodległość  bez przemocy, wśród których czołową rolę odgrywał M.K.Gandhi. Uważał on, że naród hinduski  nie wyzwoli się drogą przemocy i jako główną metodę walki społeczno-politycznej uznał „walkę bez gwałtu” (satjagraha), która miała zakorzenienie w staroindyjskich koncepcjach filozoficznych . Gandhi wciągał do ruchu szerokie masy ludowe, ale jednocześnie podkreślał  czynnik „harmonii”, który miał łagodzić  sprzeczności klasowe a nawet rozwiązywać je przez obowiązek „opieki” klas posiadających  nad ubogimi warstwami oraz „współpracy” kapitalistów i robotników, obszarników i chłopów.

Na marginesie dodajmy, że współcześnie czynnik „harmonii” mocno wyeksponowała Komunistyczna Partia Chin pod kierunkiem  Sekretarza Generalnego KC KPCh Hu Jintao (2002-2012) i obecnie Xi Jinpinga (od 2012), wykorzystując jej przydatność dla realizacji strategii „socjalistycznej gospodarki rynkowej”. Gandhi  w rzeczywistości zacierał różnice klasowe i występował przeciwko walce klasowej i drodze rewolucyjnej, co miało następstwa  w specyfice rozwoju  ruchu narodowo-wyzwoleńczego w Indiach w okresie międzywojennym i po 2. wojnie światowej. Na marginesie dodajmy, że w Chinach  we wspomnianym okresie program „harmonii” nie przyniósł wielkich zmian w poprawie struktury klasowo-proletariackiej KPCh, w której robotnicy stanowią  tylko ok. 8% składu członkowskiego, przy czym  w konsekwencji potężnej industrializacji kraju robotnicy stanowią już klasę ponad 300 mln zatrudnionych (plus ok. 250 mln rzesza tzw. robotników sezonowych), a KPCh liczy ok. 90 mln członków. Jednocześnie KPCh od czasów sekretarza Jiang Zemina zezwoliła na wchodzenie do partii przedstawicielom burżuazji narodowej, jeśli uznają Statut KPCh i popierają politykę ChRL.

Dalszy rozwój ruchu narodowo-wyzwoleńczego w Indiach doprowadził po 2. wojnie światowej  do konieczności przyznania  w 1947 r. przez Anglików niepodległości Indiom. Jednocześnie  dawni kolonizatorzy zgodnie z tradycją „dziel i rządź” podzielili Indie na liczne nowe państwa, w tym Pakistan z większością ludności muzułmańskiej, obejmujący także wschodnią część jako Pakistan Wschodni, późniejsze,  od 1973 r.  samodzielne i niepodległe państwo Bangladesh. Także Birma (Myanmar), Cejlon, Nepal i kilka księstw na pograniczu indyjsko-chińskim. Nieuregulowany do dziś pozostaje status  międzynarodowy Kaszmiru, podzielonego między Pakistan i Indie którego granica w północnej części nie jest prawnie uregulowana. Przedmiotem sporu pozostaje granica między Indiami a Chinami w Himalajach, chodzi o obszar ok. 180 tys km2, słabo zaludniony, ale mający znaczenie wojskowe,  do którego pretensje roszczą oba państwa.

W niepodległych Indiach główną siłą polityczną stał się Indyjski Kongres Narodowy na czele z Javaharalem Nehru, a później jego córka Indira Gandhi, który wybrał drogę powolnych  reform i rozwoju systemu politycznego w oparciu o model demokracji brytyjskiej, który w zasadzie kontynuowany jest do dziś. Z czasem rozwinęły się liczne inne partie i postępowe organizacje w oparciu o dorobek ideowo-polityczny marksizmu-leninizmu, wśród których najbardziej masową i  mającą duży wpływ polityczny  była i jest Komunistyczna Partia Indii, wielomilionowa organizacja, mająca liczną reprezentację w Kongresie Ogólnoindyjskim i w kongresach stanowych, w których jak np. w Kerala, była członkiem  koalicji rządowej. Jednocześnie pewne osłabienie ruchu komunistycznego w Indiach było wynikiem istnienia podziału i rywalizacji partii promaoistowskiej i promoskiewskiej. W polityce międzynarodowej  Indie były ważnym podmiotem ruchu państw niezaangażowanych, a więc przeciwstawiania się  neokolonializmowi i agresji imperialistycznej . Jednocześnie Indie ściśle współpracowały  na polu gospodarczym  i międzynarodowym  ze Związkiem Radzieckim i innymi państwami socjalistycznymi. W okresie ochłodzenia stosunków z Chinami ludowymi,  ZSRR popierał Indie, dążąc do osłabienia wpływów KPCh w Azji. Generalnie polityka ta prowadziła do osłabienia sił postępu i socjalizmu nie tylko w Azji. Była ona wyrazem rezygnacji kierownictwa KPZR z polityki internacjonalizmu proletariackiego i popierania sił rewolucyjnych   a jednocześnie preferowania wielkomocarstwowych interesów  Związku Radzieckiego.

Po upadku ZSRR i państw socjalistycznych w Europie Indie nawiązały ścisłą współprace  z Chińską Republiką Ludową (mimo dzielącego je w dalszym ciągu sporu granicznego). Współpraca ta odbywa się  głównie w ramach  porozumienia BRICS, Szanghajskiej Organizacji Współpracy a także współpracy bilateralnej. Na podkreślenie zasługuje ścisła współpraca między Chinami ludowymi a Pakistanem, Bangladeshem, Cejlonem i w szczególności Nepalem, gdzie w ostatnich latach zwyciężyła maoistowsko zorientowana  partyzantka ludowa, która obaliła  monarchię i w oparciu o doświadczenia walki o władzę, prowadzonej przez  Mao Zedonga i zadeklarowała budowę w Nepalu republiki ludowo-demokratycznej. Szczególnie ścisłe są relacje między ChRL a Pakistanem, od lat kooperujący politycznie i gospodarczo z Chinami. W ramach nowego szlaku jedwabnego chińskie firmy budują strategiczną autostradę do Pakistanu przez Karakorum przez położone prawie na wysokości 5 tyś. m przełęcze, także linie kolejową, prowadzące do pakistańskiego rozbudowującego się portu we  wschodniej części Basenu Omańskiego. Podobne projekty realizowane są między Chinami przez wręcz niebotyczne góry z Kunmingu do Birmy (Myanmaru). Projektowane są strategiczne połączenia kolejowe i drogowa przez Himalaje do Nepalu. Początkiem tej wielkiej magistrali jest realizowana obecnie duża linia kolejowa, łącząca Chengdu w Syczuanie z Lhassą w Tybecie (ponad 1600 km, przecinająca setkami tuneli, mostów i wiaduktów liczne pasma górskie i rzeki.

Z tego krótkiego przeglądu widać, że wpływ Rewolucji Październikowej w historycznych Indiach a później  w pozostałych państwach na subkontynencie  indyjskim był znaczący. Znalazł przede wszystkim wyraz  w walce o wyzwolenie narodów subkontynentu spod jarzma kolonialnego i znaczącym wpływie partii i ruchu komunistycznego, czerpiących z doświadczeń ZSRR, innych państw socjalistycznych, a obecnie także z praktyki budownictwa socjalistycznego w Chińskiej Republice Ludowej.

.

Czy wiek XXI będzie wiekiem Azji i socjalistycznych Chin? (Cz.1)

Czy wiek XXI będzie wiekiem Azji i socjalistycznych Chin? (cz.2)

Czy wiek XXI będzie wiekiem Azji i socjalistycznych Chin? (cz.3)

Inne z sekcji 

Międzynarodowe Spotkanie Lewicy w Czeskich Karkonoszach

Mala Upa .   Zbigniew Wiktor Wrocław – Pl                                                             Wrocław, wrzesień 2021 r.      Międzynarodowe Spotkanie Lewicy  w Czeskich Karkonoszach   28 sierpnia 2021 r. na Przełęczy Okraj po jej czeskiej stronie (Horni Mala’ Upa’) odbyło się ważne Spotkanie szeroko rozumianej Lewicy po szalejącej do niedawna pandemii  covid 19. Przybyli liczni przedstawiciele  partii komunistycznych, […]

Warszawa w ogniu powstania ( cz. 1 )

. Zygmunt Zaremba . Czy pamięta ktoś dziś we Francji, że dwa lata temu dnia 24 sierpnia Warszawa powstańcza po zrzuceniu okupacji słała pozdrowienia wyzwolonemu właśnie Paryżowi? Mamy ten tekst przed sobą: „Powstańcza Warszawa do wyzwolonego Paryża. Jesteśmy dumni, że nasi lotnicy i żołnierze z polskiej dywizji pancernej biorą udział w bitwie, która doprowadziła do tego zwycięstwa. Wyzwolenie […]